De introductie van de kilometerheffing ('Betalen naar Gebruik') De geplande kilometerheffing, ook wel 'Betalen naar Gebruik' (BnG) genoemd, is een nieuw belastingstelsel voor personenauto's dat de overheid plant in te voeren op 1 januari 2030. Het stelsel is bedoeld om de huidige vaste wegenbelasting (motorrijtuigenbelasting of MRB) en aanschafbelasting (BPM) te vervangen door een variabele belasting per gereden kilometer. Dit gebeurt vanuit het principe 'de gebruiker betaalt': automobilisten die veel rijden, gaan meer belasting betalen dan mensen die de auto vaker laten staan.

Waarom wordt het systeem gewijzigd? Er liggen twee belangrijke doelstellingen ten grondslag aan de heffing. Ten eerste moet het systeem de zogeheten 'grondslagerosie' oplossen. Doordat er steeds meer elektrische auto's op de weg rijden (die nu lagere of geen belastingen betalen), loopt de overheid steeds meer inkomsten mis uit de MRB, BPM en brandstofaccijnzen. Het nieuwe stelsel moet de overheidsinkomsten stabiliseren, zodanig dat de totale autobelastingopbrengsten voor het Rijk in 2030 gelijk zijn aan die van het jaar 2025. Ten tweede is het doel om bij te dragen aan het klimaatbeleid met een voorziene CO2-besparing van 2,5 megaton in 2030. Tevens zorgen de nieuwe regels ervoor dat ook bestuurders van elektrische auto's na jaren van fiscaal voordeel structureel gaan meebetalen aan de wegen.

Hoe gaat de kilometerheffing werken? De heffing geldt voor alle in Nederland geregistreerde personen- en bestelauto's, dus ook voor elektrische auto's, campers en oldtimers. Er is in het coalitieakkoord afgesproken dat er een 'vlaktarief' komt. Dit houdt in dat het tarief per kilometer overal en altijd hetzelfde is; er wordt niet gedifferentieerd naar locatie of tijdstip (geen spitsheffing). Er wordt momenteel nog wel onderzocht of het tarief afhankelijk moet worden van specifieke voertuigkenmerken, zoals gewicht of CO2-uitstoot. De daadwerkelijke kilometerregistratie vindt naar verwachting jaarlijks plaats via de tellerstanden bij de APK-keuring, mede om zorgen over privacy (zoals bij GPS-tracking) te voorkomen. Bestuurders betalen over alle gereden kilometers, ook de kilometers in het buitenland. Buitenlandse auto's in Nederland lijken daarentegen te worden vrijgesteld.

Maatschappelijke gevolgen en gedragseffecten Verwacht wordt dat de heffing leidt tot veel bewuster autogebruik. Omdat elke kilometer direct geld kost, zullen mensen ritten vaker overslaan, carpoolen of overstappen op alternatieven zoals de fiets of het openbaar vervoer. De totale gereden afstand daalt, wat als positieve bijeffecten heeft dat er minder files zijn (reistijdwinst), de verkeersveiligheid verbetert en de uitstoot van stikstof en fijnstof afneemt. Echter zorgt het wegvallen van de vaste bezitsbelasting ervoor dat het domweg hebben van een auto een stuk goedkoper wordt. Modellen voorspellen daarom tegelijkertijd een groei van het totale wagenpark; huishoudens zullen sneller een auto aanschaffen als deze vaker stilstaat.

Onzekerheden en definitieve besluitvorming Hoewel de datum van 2030 is gekozen, zijn de plannen en de bijbehorende wetgeving nog niet definitief en moeten deze nog door de Tweede en Eerste Kamer. Tarieven zijn nog niet vastgesteld, al wordt het geschat op zo'n 0,06 tot 0,09 euro per kilometer. Daarnaast moeten inkomenseffecten voor verschillende groepen, zoals stedelingen versus mensen op het platteland (die vaak langere afstanden moeten overbruggen zonder goed OV), nog grondig worden onderzocht. Betrokken belangenorganisaties zoals de ANWB staan positief tegenover het 'betalen naar gebruik'-principe, met als harde eis dat autorijden voor de gemiddelde Nederlander niet duurder wordt en dat de privacy honderd procent wordt gewaarborgd.